Scarborough Fair là tên một bài hát dân ca Anh,
được trình bày nhiều lần bởi các ca sĩ khác nhau, đa số với phong cách
ballad. Theo Wikipedia, bài hát dường như đã xuất hiện trong
dân gian Anh từ cuối thế kỉ 17, dù với lời nhạc có khác so với phiên bản bây
giờ.
TÊN BÀI HÁT
Scarborough là một thành phố nằm ven bờ biển
nước Anh, là hải cảng mà các thương gia, thuyền bè thời đó dùng làm nơi trao đổi
hàng hóa, thương mại .Thành phố thành lập từ một ngàn năm trước đây, khi chúa
tể Viking Skartha, quyết định lưu lại lâu dài tại
Scarborough, biến hải cảng này trở thành một thương cảng quan trọng trong
vùng Tây Bắc Anh Quốc .
Ngày nay chữ “Fair” có nghĩa
là Hội chợ, được tổ chức vào mùa hè, nơi mọi người tụ họp
vui chơi, trước kỳ gặt vào mùa thu. Mùa hè là thời gian dễ dàng dựng những gian
hàng và các trò chơi nằm ngoài trời. Hội Chợ có cả sân khấu trình diễn âm nhạc
cho tới khuya. Thường các hội chợ mang tên là Country Fair,
Strawberry Fair, hay lấy tên quận, hạt của thành phố vvv …
Scarborough Fair thời đó không có nghĩa là hội
chợ, mà là một cuộc hội họp thương mãi, nơi
các thương gia trao đổi hàng hóa với nhau. Bắt đầu vào trung tuần tháng Tám,
đặc biệt Hội chợ thương mại Scarborough
Fair kéo dài tới 45 ngày, một thời gian tương đối dài hơn so
với các Hội chợ thương mãi khác trong nước. Hội chợ rất lớn và quan trọng, tất
cả mọi nơi khắp xứ Anh và ngay cả tại những xứ lân cận khác đều tụ
về Scarborough Fair, để trao đổi hàng hóa, dịch vụ. Năm
tháng trôi qua, hải cảng của thành phố Scarborough suy giảm, và các hoạt động
thương mãi cũng giảm theo. Ngày
nay Scarborough chỉ là một thành phố nhỏ hiền
hoà, nằm ven biển nước Anh.
LỊCH SỬ BÀI
HÁT
Người ta bắt đầu nghe bài hát Scarborough Fair qua những người hát
dạo thời đó, thường được gọi là bard hay shapers, khi họ di
chuyển từ làng mạc này qua thành phố nọ, mỗi nơi lời và cách hòa âm có thay đổi
đôi chút. Sau này không còn biết tác giả là ai. Hiện nay tại Anh quốc có nhiều
lời hơi khác nhau, cho bản hát cùng mang tên “Scarborough
Fair”, và có cùng nốt nhạc.
Ý NGHĨA LỜI BÀI
HÁT
Ngày xưa giới thượng lưu, anh hùng hiệp sĩ (knights) bày tỏ tình yêu
qua bài thơ, bản nhạc với những lời ví von đẹp đẽ, để tả tấm lòng thương yêu,
ngưỡng mộ người đẹp. Nhưng lối diễn tả tình cảm này thường là một chiều, chàng
ngưỡng mộ sắc đẹp nàng từ xa xa, khi bóng nàng thấp thoáng xuất hiện trên lầu
son, hay cùng đám bạn gái dạo chơi trong vườn nhà. Những bài tình tự này không
diễn tả hy vọng, ước muốn tình yêu của mình sẽ được đáp lại với tình của
nàng.
Bài hát Scarborough Fair viết từ dân gian, nên tình yêu là
một nghịch lý trái ngược hẳn giới thượng lưu, và xã hội thời đó. Chàng trai
trong bài hát đã đặt vấn đề một cách lãng mạn, tình tứ, đầy chất thơ. Chàng ví
tình yêu của mình dành cho cô gái là một điều gì đó không thể trở thành sự thật,
bởi lẽ lời bài hát đưa ra những yêu cầu đễ có được tình yêu của chàng là cô gái
phải làm được những điều không thể, như dệt áo cho chàng mà không may không vá,
tìm một mảnh đất nằm giữa nước biển mặn và bờ, và hái thạch nam dùng một chiếc
liềm bằng da thuộc…. Phải làm được những điều ấy thì nàng mới trở thành tình yêu
thực sự của chàng.
‘’Are you going’ to Scarborough
Fair?
Parsley, sage, rosemary, and
thyme.
Remember me to one who lives
there,
She once was a true love of
mine.
Tell her to make me a cambric
shirt
Parsley, sage, rosemary, and
thyme
Without a seam or
needlework
Then she’ll be a true love of
mine.
Tell her to find me an acre of
land
Parsley, sage, rosemary, and
thyme
Between salt water and the sea
strands
Then she’ll be a true love of
mine.
Tell her to reap it in a sickle of
leather
Parsley, sage, rosemary, and
thyme
And gather it all in a bunch of
heather
Then she’ll be a true love of
mine.
Are you going to Scarborough
Fair?
Parsley, sage, rosemary, and
thyme.
Remember me to one who lives
there,
She once was a true love of
mine.’’
Tạm dịch:
‘’Người ơi có về Scarborough
Fair?
Ngò tây, hương thảo, húng, xô
thơm…
Nhắc tôi với một người ở nơi
ấy,
Rằng nàng đã từng là tình yêu đích
thực của cuộc đời tôi.
Bảo nàng may cho tôi một chiếc áo
vải lanh,
Ngò tây, hương thảo, húng, xô
thơm…
Chẳng cần những đường khâu, mũi
vá
Và rồi nàng sẽ trở thành tình yêu
đích thực của cuộc đời tôi
Bảo nàng tìm cho tôi một mảnh
đất
Ngò tây, hương thảo, húng, xô
thơm…
Giữa dòng nước mặn và bờ biển thanh
tao
Và rồi nàng sẽ trở thành tình yêu
đích thực của cuộc đời tôi
Bảo nàng hái chúng vào một chiếc
liềm bằng da
Ngò tây, hương thảo, húng, xô
thơm..
Và gom chúng lại thành thạch nam –
một bó
Và rồi nàng sẽ trở thành tình yêu
đích thực của cuộc đời tôi’’
Ý NGHĨA 4 LOÀI THẢO MỘC TRONG
BÀI HÁT
Mỗi đoạn của bài hát đều có lặp lại câu thứ hai, và cũng là ý nghĩa
chính của bài hát, đó là câu đề cập đến bốn cây thảo mộc: parsley, sage, rosemary,
thyme. Ngày nay các loại thảo mộc này chỉ có ý nghĩa đối với các đầu
bếp thôi, họ dùng chúng là gia vị vì tất cả đều có mùi thơm. Vào thời Trung Cổ
các thảo mộc này có nghĩa giống như hoa hồng của ngày nay, nghĩa là các thảo mộc
này tượng trưng cho tình yêu, mà không cần phải ví von lôi thôi. Sự lập lại cố ý
của tác giả, đã nói lên lời ước muốn sâu xa nhất của chàng, ước mong người yêu
trở về .
Parsley – (ngò
tây) là loại thảo dược được dùng chữa bệnh tiêu hóa, khó tiêu
ngày nay, thời Trung cổ mang ý nghĩa là một loại bùa tự nhiên giúp công chuyện
được thông qua một cách suôn sẻ.
Lá Sage, ta dịch là xô
thơm. Loại lá cây này tượng trưng cho sức mạnh ngàn năm. Lá có
mùi thơm rất đặc biệt.
Rosemary (hương
thảo) nói đến lòng trung thành, tình yêu và trí nhớ. Ngày xưa các chàng tình
nhân Hy Lạp đã tặng lá hương thảo cho người mình yêu. Hiện nay tại Anh Quốc cũng
như tại một vài xứ Châu Âu, các cô dâu trong ngày cưới, vẫn còn dắt lên tóc lá
hương thảo. Hương thảo còn tượng trưng cho tính nhạy cảm và sự cẩn thận. Các bác
sĩ thời La Mã khuyên bệnh nhân buộc một bó hương thảo dưới gối, khi cần phải
quyết định, suy nghĩ những việc khó khăn. Hương thảo tượng trưng cho tình yêu
phụ nữ vững bền, mạnh mẽ dù rằng tình yêu đến rất chậm.
Thyme- cây húng tây. Cây húng
tượng trưng cho sự can đảm. Bài hát này viết vào thời khi các chiến sĩ ra mặt
trận, trong tay có cây mộc, gắn hình cây húng thêu bởi bàn tay của vợ hay người
yêu, một hình ảnh nói lên lòng ngưỡng mộ sự can đảm của các chàng hiệp
sĩ.
Qua bốn loại thảo mộc được nhắc đi nhắc lại trong bài hát, chàng
trai nhắc đến một sự mong mỏi có được một tình yêu đằm thắm, chân tình, dù biết
rằng chuyện tình 2 người rồi sẽ chẳng đi về đâu. Bài hát có
câu ‘’She once was a true love of mine’’, là
thế ‘’Nàng đã từng là tình yêu đích thực của đời tôi’’, chữ
‘’once was’’ – ‘’đã từng’’ hiển nhiên cho thấy tình yêu ấy sự thật chỉ là
hoài niệm vì nàng đã không còn là người yêu của chàng nữa.
Một trong những ca sĩ hát Scarborough
Fair với phiên bản hay nhất là Celtic
Woman, ngoài ra có Sarah Brightman và cặp
đôi Simon – Garfunkel.
Năm 1965, trong một show diễn với Andy Williams,
cặp đôi nổi tiếng Paul Simon và Art
Garfunkel đã trình bày lại Scarborough
Fair với sự thay đổi về lời hát khi them vào một phần bè là lời
bài hát ‘’Canticle’’ với nội dung chống chiến
tranh ‘’anti – war’’,khiến Scarborough
Fair mang thêm một nét mới khá độc đáo.
‘’On the side of a hill in the
deep forest green.
Tracing a sparrow on snow-crested
ground
Blankets and bedclothes the child of
the mountain
Sleeps unaware of the clarion
call.
On the side of a hill, a sprinkling
of leaves
Washes the grave with silvery
tears
A soldier cleans and polishes a
gun
War bellows, blazing in scarlet
battalions.
Generals order their soldiers to
kill
And to fight for a cause they’ve
long ago forgotten’’
Tạm dịch:
Bên một sườn đồi giữa rừng xanh sâu
thẳm
Lần theo vết chú chim sẻ trên nền
đất tuyết nhấp nhô
Những chăn và áo ngủ – đứa bé của
núi đồi
Ngủ miên man giữa tiếng giục hành
quân
Bên cạnh sườn đồi, một thảm lá
lơi
Lau mộ người xưa óng ánh bạc nước
mắt
Người lính ngồi lau, đánh bóng súng
trận
Và chiến sự vang rền, cùng quân đoàn
trong sắc phục đỏ tươi
Đại tướng chỉ quân đánh tận cùng
giết sạch
Chiến đấu vì một lí do họ đã quên
lãng từ lâu rồi..
Trước 1975, nhạc sĩ Phạm Duy đã thêm vào cho dòng nhạc tiền chiến
Việt Nam một ca khúc tên ‘’Giàn thiên lý’’, (tên khác ‘’Ôi
giàn thiên lý đã xa’’), chính là lấy nhạc và phóng tác ý của bài
hát Scarborough Fair.
